Decision Theory
Lý thuyết Ra quyết định
Study of how people make choices under uncertainty
Core ConceptsKhái niệm Cốt lõi
What is decision theory?
Lý thuyết ra quyết định là gì?
Decision theory studies how individuals and organizations make choices under uncertainty, risk, and incomplete information. It examines rational and irrational decision-making processes using mathematical models and psychological insights.
Lý thuyết ra quyết định nghiên cứu cách cá nhân và tổ chức đưa ra lựa chọn trong điều kiện không chắc chắn, rủi ro và thông tin không đầy đủ. Nó xem xét các quá trình ra quyết định hợp lý và phi lý bằng mô hình toán học và hiểu biết tâm lý.
What is prospect theory?
Lý thuyết triển vọng là gì?
Prospect theory (Kahneman & Tversky) shows people evaluate gains and losses differently, exhibiting loss aversion (losses hurt more than equivalent gains feel good) and reference dependence, challenging expected utility theory.
Lý thuyết triển vọng (Kahneman & Tversky) cho thấy con người đánh giá lợi ích và thua lỗ khác nhau, thể hiện sự né tránh thua lỗ (thua lỗ đau hơn lợi ích tương đương cảm thấy tốt) và phụ thuộc tham chiếu, thách thức lý thuyết tiện ích kỳ vọng.
What is bounded rationality?
Tính hợp lý giới hạn là gì?
Bounded rationality (Herbert Simon) recognizes that decision-makers have limited cognitive resources, time, and information. People use heuristics and satisficing (choosing 'good enough' options) rather than optimizing.
Tính hợp lý giới hạn (Herbert Simon) nhận ra rằng người ra quyết định có nguồn lực nhận thức, thời gian và thông tin hạn chế. Con người sử dụng phương pháp phán đoán và thỏa mãn (chọn tùy chọn 'đủ tốt') thay vì tối ưu hóa.
Cognitive BiasesThiên lệch Nhận thức
What is anchoring bias?
Thiên lệch neo là gì?
Anchoring occurs when people rely too heavily on the first piece of information (the 'anchor') when making decisions. Initial numbers, even if arbitrary, disproportionately influence subsequent judgments and estimates.
Neo xảy ra khi con người phụ thuộc quá nhiều vào thông tin đầu tiên ('neo') khi đưa ra quyết định. Các con số ban đầu, ngay cả khi tùy ý, ảnh hưởng không cân xứng đến các phán đoán và ước tính tiếp theo.
What is confirmation bias?
Thiên lệch xác nhận là gì?
Confirmation bias is the tendency to search for, interpret, and recall information that confirms pre-existing beliefs while dismissing contradictory evidence. This affects investment decisions, hiring, and strategic planning.
Thiên lệch xác nhận là xu hướng tìm kiếm, diễn giải và nhớ lại thông tin xác nhận niềm tin có sẵn trong khi bác bỏ bằng chứng mâu thuẫn. Điều này ảnh hưởng đến quyết định đầu tư, tuyển dụng và lập kế hoạch chiến lược.
What is the availability heuristic?
Phương pháp phán đoán sẵn có là gì?
The availability heuristic causes people to overestimate the likelihood of events that are easily recalled (vivid, recent, or emotional). This leads to misjudging risks like plane crashes versus car accidents.
Phương pháp phán đoán sẵn có khiến con người đánh giá quá cao khả năng xảy ra của các sự kiện dễ nhớ (sống động, gần đây hoặc cảm xúc). Điều này dẫn đến đánh giá sai rủi ro như tai nạn máy bay so với tai nạn xe hơi.
ApplicationsỨng dụng
How does framing affect decisions?
Đóng khung ảnh hưởng đến quyết định như thế nào?
Framing effects show that how information is presented (positive vs. negative framing) influences choices, even when the underlying facts are identical. '90% survival rate' sounds better than '10% mortality rate.'
Hiệu ứng đóng khung cho thấy cách thông tin được trình bày (đóng khung tích cực vs. tiêu cực) ảnh hưởng đến lựa chọn, ngay cả khi các sự kiện cơ bản giống nhau. 'Tỷ lệ sống sót 90%' nghe tốt hơn 'tỷ lệ tử vong 10%'.
What is the sunk cost fallacy?
Ngụy biện chi phí chìm là gì?
The sunk cost fallacy occurs when people continue investing in failing projects because of past investments, rather than evaluating future costs and benefits rationally. Past costs should be irrelevant to future decisions.
Ngụy biện chi phí chìm xảy ra khi con người tiếp tục đầu tư vào các dự án thất bại vì các khoản đầu tư trong quá khứ, thay vì đánh giá chi phí và lợi ích tương lai một cách hợp lý. Chi phí quá khứ nên không liên quan đến quyết định tương lai.
How can decision-making be improved?
Làm thế nào để cải thiện việc ra quyết định?
Improvements include: awareness of biases, using decision frameworks (pros/cons lists, decision trees), seeking diverse perspectives, pre-commitment strategies, and separating information gathering from decision-making.
Cải thiện bao gồm: nhận thức về thiên lệch, sử dụng khung ra quyết định (danh sách ưu/nhược điểm, cây quyết định), tìm kiếm quan điểm đa dạng, chiến lược cam kết trước và tách thu thập thông tin khỏi ra quyết định.